Εργαλεία γλυπτικής

G.Richter,"The sculptures and sculptors of the Greeks",εικ 480, London 1970
Εργαλεία γλυπτικής

Κατηγορία

Αρχαία Γλυπτική

Εικονογραφική σχεδιαστική

Γενική εισαγωγή

Όπως και στη σύγχρονη εποχή έτσι και στην αρχαιότητα, τα εργαλεία που χρησιμοποιούνταν από τους γλύπτες ήταν τα ίδια. Επάνω σε πλήθος ημιτελών αγαλμάτων φαίνονται τα ίχνη από τη χρήση των εργαλείων αυτών (εικ. 472, 475, 476) αποκαλύπτοντας ενδιαφέροντα στοιχεία για τις σχετικές τεχνικές που χρησιμοποιούνταν.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τεχνικής άποψης παρουσιάζουν οι πίσω όψεις των αγαλμάτων, όταν αυτές δεν επρόκειτο να είναι ορατές λόγω τοποθέτησης. Σε γενικές γραμμές φαίνεται πως οι γλύπτες ολοκλήρωναν μέχρι τελευταίας λεπτομέρειας μόνο αυτά τα μέρη τα οποία θα ήταν απολύτως θεατά, εκτός βέβαια εάν το άγαλμα ήταν περίοπτο και έτσι δουλεύονταν εξίσου απ' όλες τις πλευρές (εικ. 481). Στα αετωματικά γλυπτά για παράδειγμα η πλάτη ως μη ορατή δεν είναι συχνά επεξεργασμένη και έτσι επάνω στα γλυπτά αφήνονται εμφανή τα σημάδια από τα εργαλεία των γλυπτών, ενώ ακόμη και το πλάσιμο φαίνεται να είναι σε διάφορες περιπτώσεις ιδιαίτερα βιαστικό. Σ' αυτές τις περιπτώσεις ανήκει για παράδειγμα ο Ερμής του Πραξιτέλη (εικ. 483) ή το πίσω μέρος της επιτύμβιας στήλης του Κεραμικού. Όπως ο κεραμέας, έτσι και ο γλύπτης, δεν ξόδευε το χρόνο του εάν το αποτέλεσμα δεν εξυπηρετούσε καμία απολύτως ανάγκη. Εξαίρεση αποτελούν για παράδειγμα τα αετωματικά γλυπτά στον Παρθενώνα (εικ. 75) και στο ναό της Αφαίας στην Αίγινα.

Περιγραφή - μορφολογία

Τα εργαλεία του αρχαίου γλύπτη ήταν λίγο πολύ ανάλογα με τα σημερινά:

  • Υπήρχαν λοιπόν σμίλες διαφόρων σχημάτων και μεγεθών που χρησιμοποιούνταν με τη βοήθεια ξύλινων σφυριών (εικ. 478-480). Η αιχμηρή σμίλη, όπως συμβαίνει και σήμερα, χρησιμοποιούνταν αρχικά για την πρώτη αφαίρεση υλικού και την αρχική διαμόρφωση του γενικότερου σχήματος τους αγάλματος.
  • Η οδοντωτή σμίλη για την απομάκρυνση των εξωτερικών στρωμάτων του μαρμάρου.
  • Το σκαρπέλο, αλλά και οι πιο λεπτεπίλεπτες οδοντωτές σμίλες, όσο ο γλύπτης πλησίαζε όλο και προς τα μέσα.
  • Η επίπεδη σμίλη, η φάλαγγα; (file), οι ράσπες και οι μαλακές πέτρες για τη λείανση της επιφάνειας. Η φαρδιά, επίπεδη σμίλη χρησιμοποιούνταν για τη λείανση της επιφάνειας, αλλά δε φαίνεται να παρέμεινε σε χρήση μετά την ύστερη αρχαϊκή περίοδο. Η στιλπνότητα της επιφάνειας επιτυγχάνονταν επίσης με τρίψιμο με άμμο.
  • Το απλό τρυπάνι γνωστό από πρώιμες εποχές, γίνεται αντιληπτό από τις οπές που διακρίνονται για την προσθήκη ενωτίων και άλλων διακοσμητικών στοιχείων στα πρώιμα αρχαϊκά γλυπτά. Το running drill (τρυπάνι) πιθανόν με τη μορφή τόξου (bow drill) θα πρέπει να χρησιμοποιούνταν ήδη από το β΄ μισό του 5ου αιώνα, καθώς ίχνη από τις ραβδώσεις που παράγει εμφανίζονται στα μνημεία αυτής της περιόδου, για παράδειγμα στη ζωφόρο και το αέτωμα του Παρθενώνα. Σε προηγούμενα χρόνια χρησιμοποιούνταν μία πρόχειρη λύση η οποία περιλάμβανε ένα σύνολο από μικρές τρύπες που γίνονταν η μία δίπλα στην άλλη με το απλό τρυπάνι και οι οποίες έπειτα συνενώνονταν μεταξύ τους.

Απ' ότι φαίνεται στα πρώιμα χρόνια η χρήση της επίπεδης σμίλης και του σκαρπέλου ήταν περιορισμένη, ενώ οι αιχμηρές και οι οδοντωτές σμίλες χρησιμοποιούνταν κατά κόρον. Από τα τέλη του 5ου αιώνα και έπειτα, η επίπεδη σμίλη χρησιμοποιούνταν στα γυμνά μέρη για την τελική λείανση της επιφάνειας. Μία σύγκριση της ελαφρώς τραχιάς επιφάνειας των πρώιμων γλυπτών, σε σχέση με τη μαλακιά και λεία των μεταγενέστερων, αποδεικνύει αυτή τη διαφορά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το τρύπημα δε γινόταν από την αρχή, αλλά μετά, για λόγους επιδιόρθωσης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επιδιόρθωσης είναι αυτό από το Λαύριο, στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης (487, 488). Εδώ το κεφάλι και το αριστερό χέρι έχουν δουλευτεί σε ξεχωριστά κομμάτια σε στιλ διαφορετικό από τα υπόλοιπα μέρη. Το περίγραμμα της κόμης στην πρωτότυπη αρχαϊκή κεφαλή εντοπίζεται σήμερα στο μέρος της πλάτης του αγάλματος (487).

Περισσότερες Εικόνες

G.Richter,"The sculptures and sculptors of the Greeks",εικ479, London 1970
Σφυρί και σμίλη
G.Richter,"The sculptures and sculptors of the Greeks",εικ 479, London 1970
Σφυρί και σμίλη