Καφέ της Επιστήμης 8.11.2026 – Κβαντική Φυσική και Κβαντική Μεταφυσική
Η Ένωση Ελλήνων Φυσικών και το ΝΟΗΣΙΣ αναβιώνουν το «Καφέ της Επιστήμης», έναν θεσμό που φιλοξενήθηκε με επιτυχία στο παρελθόν στο ΝΟΗΣΙΣ και έχει ως στόχο να φέρει την επιστήμη πιο κοντά στο ευρύ κοινό, μέσα από έναν ανοιχτό και ουσιαστικό διάλογο.
Το «Καφέ της Επιστήμης» αποτελεί μια ξεχωριστή μορφή επικοινωνίας της επιστήμης με την κοινωνία. Σε ένα φιλικό περιβάλλον, ένας προσκεκλημένος επιστήμονας παρουσιάζει, με τρόπο απλό και κατανοητό, ένα ενδιαφέρον επιστημονικό θέμα. Στη συνέχεια, το κοινό έχει τη δυνατότητα να θέσει ερωτήσεις, να εκφράσει προβληματισμούς και να συμμετάσχει σε μια ζωντανή συζήτηση με τον ομιλητή.
Με την επαναφορά αυτής της πρωτοβουλίας, η Ένωση Ελλήνων Φυσικών φιλοδοξεί να δημιουργήσει ξανά έναν χώρο συνάντησης επιστημόνων και πολιτών, ενισχύοντας την επιστημονική σκέψη, την ανταλλαγή απόψεων και τη διάδοση της γνώσης.
Η πρώτη συνάντηση θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2026, στις 11:00 το πρωί, στο ΝΟΗΣΙΣ, με μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ομιλία για την Κβαντική Φυσική και τις φιλοσοφικές προεκτάσεις της.
Η εκδήλωση φιλοδοξεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας σειράς συναντήσεων, όπου η επιστήμη δεν περιορίζεται σε μια διάλεξη, αλλά γίνεται αφορμή για ερωτήσεις, προβληματισμό και δημιουργικό διάλογο.
Περίληψη
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η μελέτη της ύλης και του φωτός ανέδειξε φαινόμενα που δεν μπορούσαν να εξηγηθούν στο πλαίσιο της κλασικής Φυσικής: της Μηχανικής του Νεύτωνα, της Ηλεκτρομαγνητικής Θεωρίας του Maxwell και της Θερμοδυναμικής. Οι παρατηρήσεις αυτές άνοιξαν τον δρόμο για την Κβαντική Φυσική, η οποία απέκτησε τη σύγχρονη μαθηματική της θεμελίωση τη δεκαετία του 1920. Παρά την ακρίβεια των προβλέψεών της, η θεωρία έθεσε θεμελιώδη ερωτήματα, καθώς αμφισβήτησε καθιερωμένες αντιλήψεις για τη φυσική πραγματικότητα. Προτάθηκαν πολλές διαφορετικές ερμηνείες, αρκετές από τις οποίες οδηγούν στις ίδιες πειραματικά ελέγξιμες προβλέψεις.
Η δυνατότητα ελέγχου μεμονωμένων κβαντικών συστημάτων και αξιοποίησής τους για την κωδικοποίηση και την επεξεργασία της πληροφορίας οδήγησε στη λεγόμενη «δεύτερη κβαντική επανάσταση», με εφαρμογές στους κβαντικούς υπολογιστές, στις κβαντικές επικοινωνίες και στους κβαντικούς αισθητήρες.
Η αναζήτηση ερμηνειών εξακολουθεί να έχει επιστημονικό και φιλοσοφικό ενδιαφέρον, ενώ αποκτά άμεση πειραματική σημασία όταν οδηγεί σε διακριτές, ελέγξιμες προβλέψεις. Ωστόσο, η ασάφεια, οι αυθαίρετες προεκτάσεις και οι «ευσεβείς πόθοι» που συχνά συνοδεύουν τη δημόσια παρουσίαση της Κβαντικής Φυσικής τροφοδοτούν τη λεγόμενη «Κβαντική Μεταφυσική». Η χρήση κβαντικών όρων για την προβολή ατεκμηρίωτων ισχυρισμών μπορεί να παραπλανήσει τους πολίτες, να τους οδηγήσει σε επικίνδυνες πρακτικές και να δημιουργήσει ευκαιρίες κερδοσκοπίας.
Στην ομιλία θα συζητηθούν επιλεγμένα παραδείγματα αυτού του κοινωνικού φαινομένου και θα αναδειχθεί η σημασία της επιστημονικής τεκμηρίωσης, της κριτικής σκέψης και της προσήλωσης στον ορθό λόγο ως μέσων προστασίας από την παραπληροφόρηση.
Βιογραφικό ομιλητή
Μετά την αποφοίτησή του από το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Ιωάννης Αντωνίου ασχολήθηκε με τη διερεύνηση διαφόρων συναρπαστικών πτυχών της Πολυπλοκότητας, σε συνεργασία με τον Ίλια Πριγκοζίν (Ilya Prigogine), βραβευμένο με Νόμπελ το 1977, στα Ινστιτούτα Solvay των Βρυξελλών.
Από το 2001 έως το 2023 δίδαξε Θεωρία Πιθανοτήτων, Θεωρία της Πληροφορίας, Θεωρία του Χάους, Μαθηματική Μοντελοποίηση και Κβαντική Πληροφορία στο Τμήμα Μαθηματικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Από το 2025 διδάσκει Κβαντική Μηχανική και Στατιστική Φυσική στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Ο Ιωάννης Αντωνίου εξελέγη Αναπληρωτής Διευθυντής των Διεθνών Ινστιτούτων Φυσικής και Χημείας Solvay στις Βρυξέλλες (1994–2003), καθώς και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Διεθνούς Κοινού Ινστιτούτου Πυρηνικών Ερευνών (JINR) στην Ντούμπνα της Ρωσίας (2001–2015).
Έχει συγγράψει περισσότερες από 300 επιστημονικές δημοσιεύσεις, έχει συντονίσει 22 ερευνητικά προγράμματα και έχει διοργανώσει 23 επιστημονικά συνέδρια.
Έχει αναγορευθεί Επίτιμος Καθηγητής (Professor Honoris Causa) Μαθηματικων και Μηχανικης του Κρατικού Πανεπιστημίου Λομονόσοφ της Μόσχας, Επίτιμος Καθηγητής (Professor Honoris Causa) Μαθηματικης Φυσικης του Κρατικού Πανεπιστημίου της Αγίας Πετρούπολης και Επίτιμος Διδάκτωρ Φυσικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Για το επιστημονικό του έργο έχει τιμηθεί με σημαντικές διεθνείς διακρίσεις, μεταξύ των οποίων το Μετάλλιο Kapitza της Ρωσικής Ακαδημίας, το Βραβείο De Donder της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου (1991–1993) και το Βραβείο Prigogine (2008).